اين سياستى بود كه مهدى ، دورهء خود را با آن آغاز كرد . با اين اوصاف ، موضع شيعيان نسبت به مهدى چه بود ؟ شيعيان به نسبت تعدد فرقه‌هاى خود ، مواضع گوناگونى نشان دادند . برجسته‌ترين فرقه‌هاى شيعه در عهد مهدى ، يكى فرقه زيديه بود كه مجددا به تحركات و فعاليت‌هاى خود شكل مىداد ، ديگر فرقه اماميه بود كه پيشواى آن ، امام موسى كاظم عليه السّلام به رهبرى روحانى پيروان خود بسنده كرده بود ، و نيز فرقه اسماعيليه كه در راه تكوين و شكل‌گيرى آراء و تعاليمش گام برمىداشت ، همان‌گونه كه در فصل گذشته شاهد آن بوديم . موضع شيعيان زيدى نسبت به مهدى زيديان ، فعّال‌ترين فرقهء شيعه در عصر عباسى اول بودند . ما در دورهء منصور ، شاهد دو نهضت مهم علوى به رهبرى نفس زكيه و ابراهيم ، در حجاز و بصره بوديم . و نيز نهضت زيدى ديگرى به رهبرى حسين بن على در عهد هادى خليفه چهارم عباسى به وقوع پيوست . در دوره مهدى دو پيشواى زيدى ظهور كردند ؛ يكى عيسى بن زيد بن على بن حسن بن على ، و ديگرى على بن عباس بن حسن بن حسن بن على كه هريك از اين دو ، نقشى مهم در تاريخ نهضت‌هاى شيعهء آن زمان ايفا كردند . اما عيسى بن زيد از ساير برادران خود آگاه‌تر و با تجربه‌تر بود و ديديم كه چگونه برادرش حسن پس از مرگ منصور و در آن هنگام كه ربيع بن يونس او را به بيعت فراخواند ، با مهدى عباسى بيعت كرد . « 1 » برادر ديگرش محمد بن زيد بود كه اصفهانى دربارهء او مىگويد : « محمد همراه ابو جعفر منصور جزء سياه‌جامگان « 2 » بود » ، و محمد و ابراهيم را در جنگشان همراهى نكرد . او در نامه‌هايى كه به منصور مىنوشت نشان مىداد كه اهل آرامش است . پس از آن در مدينه ظاهر مىشد . البته با كسى نشست و برخاست نداشت و فقط كسانى را كه به آن‌ها اعتماد داشت به خانه خود راه مىداد . « 3 »

--> ( 1 ) . تاريخ طبرى ، ج 6 ، ص 343 - 344 . ( 2 ) . يعنى سياه پوشيدند كه اين لباس شعار عباسيان بود . ( 3 ) . اصفهانى ، مقاتل الطالبيين ، ص 387 .